Sắp xếp tủ lạnh, tủ bếp để bớt lãng phí đồ ăn

Hộp sữa chua bị đẩy vào góc trong cùng, bịch rau quên dưới ngăn mát, gói giò mua hai lần vì không nhớ nhà còn. Nhà nào cũng từng gặp.

Báo cáo Food Waste Index 2024 của Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) ước tính năm 2022 thế giới thải bỏ khoảng 1,05 tỷ tấn thực phẩm. Con số này bao gồm cả phần không ăn được, và bằng gần một phần năm lượng thực phẩm đến tay người tiêu dùng. Khoảng 60% lượng lãng phí đó xảy ra ngay trong các hộ gia đình. UNEP cũng ghi nhận các nước nóng có xu hướng lãng phí nhiều hơn ở hộ gia đình, có thể vì ăn nhiều đồ tươi và chuỗi lạnh chưa tốt.

Tin tốt là vài thói quen đơn giản đã giúp giảm đáng kể, không cần tủ lạnh đắt tiền hay hộp đựng đồng bộ.

5 thói quen đáng giữ nhất

1. Vào trước, ra trước: đồ cũ ra phía trước, đồ mới mua xếp vào sau.
2. Ghi ngày lên hộp đồ ăn thừa, đồ đã mở, đồ cho vào ngăn đá.
3. Xem tủ trước khi đi chợ, đi chợ có danh sách.
4. Một kệ “ăn trước” cho những món sắp hết hạn.
5. Dọn tủ mỗi tuần một lần, trước buổi đi chợ lớn.

1. Nguyên tắc “vào trước, ra trước” (FIFO)

Cửa hàng gọi nguyên tắc này là FIFO (first in, first out): hàng nhập trước bán trước. Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) khuyên dùng đồ cũ trước, và giữ tủ lạnh, tủ bếp gọn gàng để thấy ngay món nào cần ăn trước.

Cách làm thực tế:

• Đi chợ về, đừng nhét đồ mới lên phía trước. Kéo đồ cũ ra ngoài rồi đặt đồ mới vào sau.
• Với đồ khô (mì gói, đồ hộp, gia vị), xếp thành hàng dọc từ trước ra sau thay vì chồng lên nhau.
• Đừng mở chai mới khi chai cũ chưa hết, trừ khi chai cũ đã có dấu hiệu hỏng.

2. Mỗi ngăn tủ lạnh một vai trò

Nhiệt độ trong tủ lạnh không đều. USDA và Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) khuyên để ngăn mát ở khoảng 4°C hoặc thấp hơn và ngăn đá ở khoảng -18°C hoặc thấp hơn. Nếu tủ không có đồng hồ, bạn có thể mua nhiệt kế tủ lạnh loại rẻ để kiểm tra.

Gợi ý xếp đồ:

• Cánh tủ: nhiệt độ dao động nhiều nhất vì mở ra đóng vào liên tục. USDA khuyên không để đồ dễ hỏng ở đây. Chỗ này hợp với nước uống, nước chấm, tương ớt. Trứng nên để trong hộp, đặt trên kệ.
• Kệ trên và giữa: đồ ăn chín, đồ ăn thừa, sữa chua, món ăn liền.
• Kệ dưới cùng: thịt, cá sống, để trong hộp kín hoặc bọc kỹ để nước không nhỏ xuống đồ khác.
• Ngăn rau củ: rau, trái cây. Nếu tủ có nút chỉnh độ ẩm, rau cần ẩm hơn trái cây.
• Đừng nhồi quá chặt: FDA lưu ý khí lạnh phải lưu thông quanh đồ ăn thì tủ mới làm lạnh đều.

3. Ghi ngày lên mọi thứ không có nhãn

Đồ ăn thừa, canh chia hộp, thịt chia túi cho ngăn đá không có nhãn nên rất dễ bị quên. Để sẵn cuộn băng dính giấy và bút lông gần tủ lạnh, rồi ghi tên món và ngày.

Một vài mốc từ USDA cho ngăn mát:

• Đồ ăn chín, đồ ăn thừa: khoảng 3–4 ngày.
• Thịt xay, thịt gà sống: 1–2 ngày.
• Cá tươi: 1–2 ngày.

Ăn không kịp thì cho vào ngăn đá sớm, đừng đợi đến ngày cuối. USDA giải thích rằng đồ ăn giữ ở khoảng -18°C luôn an toàn, chỉ có chất lượng giảm dần nếu để quá lâu. Đồ đông đá khi còn tươi sẽ ngon hơn khi rã đông.

Một mẹo nhỏ nữa là chia nồi lớn thành hộp nông, nhỏ trước khi cất tủ. Làm vậy đồ ăn nguội nhanh và đều hơn, và lúc ăn chỉ cần lấy vừa đủ một bữa.

4. Kệ “ăn trước”

Dành riêng một khay hoặc một góc kệ, dán chữ “ĂN TRƯỚC”. Món nào sắp hết hạn, đồ ăn thừa hôm qua, nửa quả bí còn lại thì bỏ vào đó. Khi mở tủ tìm đồ ăn vặt hay nấu bữa tối, mọi người trong nhà nhìn vào khay này trước.

Cách này hiệu quả vì không ai phải nhớ gì: tủ lạnh tự “nhắc” bằng vị trí.

5. Lên thực đơn đơn giản và đi chợ có danh sách

FDA khuyên lên kế hoạch bữa ăn, đi chợ có danh sách, và xem tủ lạnh, tủ bếp trước khi đi để khỏi mua trùng. FDA cũng khuyên tránh mua theo khuyến mãi hay mua số lượng lớn các món mau hỏng như rau, sữa nếu nhà không dùng hết.

Thực đơn không cần cầu kỳ. Một cách dễ theo:

• Chủ nhật mở tủ lạnh, nhìn xem còn gì, rồi viết 4–5 bữa chính cho tuần tới dựa trên đồ đang có.
• Chừa 1–2 bữa “dọn tủ”: cơm chiên, canh rau thập cẩm, mì xào với đồ còn lại.
• Chỉ ghi vào danh sách đi chợ những thứ còn thiếu.

6. Tủ bếp cũng cần “dọn kho”

Đồ khô để được lâu nên càng dễ bị quên. USDA khuyên vài tuần lại xem tủ bếp một lần và dùng những hộp đã để lâu trước. Nên để đồ khô nơi khô mát, không đặt trên hoặc sát bếp, dưới bồn rửa hay chỗ ẩm.

• Gom các gói đã mở (bột, đậu, mì) vào hộp kín có ghi ngày mở.
• Đồ hộp phồng, rò rỉ, móp sâu thì bỏ, không nếm thử.

Checklist dọn tủ mỗi tuần (10 phút)

• Lấy hết đồ ăn thừa ra và bỏ những hộp đã quá mốc an toàn.
• Lau vết đổ, nhất là nước thịt rò rỉ.
• Đưa món sắp hết hạn vào kệ “ăn trước”.
• Chuyển món ăn không kịp sang ngăn đá.
• Ghi những thứ đã hết vào danh sách đi chợ.
• Món nào nghi ngờ thì bỏ. Khi nghi ngờ, hãy bỏ đi.

Để điện thoại nhớ giùm

Nhiều nhà thấy khó nhất là nhớ những thứ không nhìn thấy: thịt trong ngăn đá, thùng mì trên nóc tủ, chai dầu dự trữ. App miễn phí Nhắc hạn trên iPhone cho bạn ghi một món chỉ bằng một dòng, ví dụ Cá kho 7 gói 22/3/2027. App nhắc trước khi hết hạn và gửi bản tin mỗi tuần, rất hợp để xem trước buổi đi chợ. Cả nhà dùng chung một danh sách qua iCloud, không cần tài khoản, không quảng cáo. Tải trên App Store.

Xem thêm các bài khác trong Hướng dẫn quản lý đồ ăn trong nhà.

Nguồn tham khảo

1. UNEP: World squanders over 1 billion meals a day – UN report (Food Waste Index Report 2024).
2. USDA: Food Loss and Waste – Consumers (sắp xếp tủ, dùng đồ cũ trước).
3. USDA FSIS: Refrigeration và Freezing and Food Safety.
4. FDA: How to Cut Food Waste and Maintain Food Safety.
5. USDA FSIS: Shelf-Stable Food Safety.

Bài viết mang tính thông tin chung, không thay thế tư vấn y tế.

Cập nhật: 29/9/2026